นาวิกศาสตร์ ISSN 0125-4324 พฤศจิกายน 2547

คุณภาพการศึกษา... มาจากอะไร
พลเรือโท ไพโรจน์ แก่นสาร
		หน้าที่ 1

        สังคมมนุษย์ในยุคปัจจุบัน ไม่ว่าจะในหมู่เหล่าใดต่างเห็นพ้องกันในคุณค่าและความ หมายของการศึกษาที่มีต่อการพัฒนาคนให้มีศักยภาพในด้านต่างๆ สูงยิ่งขึ้น เพื่อใช้เป็นพลัง ในการสร้างสรรค์ความสุขความเจริญให้กับตนเองก่อนเป็นเบื้องต้น แล้วขยายออกไปสู่สังคม ที่กว้างออกไปในทุกระดับ ตามภาระหน้าที่ โอกาสและความปรารถนาที่แต่ละคนมีอยู่
        การจัดการศึกษาให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่คนแต่ละกลุ่มเป็นเรื่องละเอียดอ่อนมีปัจจัย ที่เกี่ยวข้องซึ่งต้องนำมาพิจารณาอย่างถี่ถ้วนอยู่มากมาย เริ่มจากการกำหนดนโยบายและแผน การศึกษาในภาพรวม การจัดวางหลักสูตรเฉพาะกลุ่มผู้เรียนในสาขาวิชาและระดับการศึกษา ต่างๆ การสร้างกลไกที่มีประสิทธิผลสูงสำหรับเป็นสื่อในการส่งผ่านความรู้ที่กำหนด ในหลัก สูตรไปยังกลุ่มผู้เรียนทั้งหลาย กลไกดังกล่าวนี้มีหลายองค์ประกอบรวมกันอยู่ ที่นับว่า สำคัญ ได้แก่ สถาบันการศึกษา ผู้บริหาร ครูผู้สอน ระบบการเรียนการสอน เครื่องช่วยและสิ่งอำนวย ความสะดวกทางการศึกษา เป็นต้น ปัจจัยเหล่านี้ล้วนเป็นตัวแปรสำคัญที่อาจส่งผลกระทบทั้ง ในทางลบและทางบวกต่อคุณภาพการศึกษาได้ทั้งสิ้น
          อย่างไรก็ตามองค์ประกอบที่นับว่ามีความสำคัญสูงสุดในกระบวนการศึกษาโดยรวม
ก็คือ "ผู้เรียน" ส่วนอื่นของระบบจะดีวิเศษเศษเพียงใดก็คงช่วยอะไรได้ไม่มาก หากผู้รับการ
ศึกษาอยู่ในสภาพที่ไม่พร้อม เช่นอ่อนด้อยด้านสติปัญญาและความรู้พื้นฐาน มีเวลาไม่มากพอ มีปัญหาด้านสุขภาพ ขาดทัศนคติที่ถูกต้องดีงามต่อการศึกษาเหนือสิ่งอื่นใดก็คือ ไม่มีแรงจูงใจ
สูงพอที่จะเรียน เมื่อความจริงเป็นเช่นนี้ จึงเป็นภาระของผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคุณ
ภาพการศึกษาทั้งหลายในอันที่จะร่วมกัน เสริมสร้างทุกองค์ประกอบให้มีความเข้มแข็งในสัด
ส่วนที่เหมาะสม ควรแก่การเป็นกลไกที่กลมกลืนอยู่ในระบบเดียวกัน เพื่อนำไปสู่ผลผลิต
(Output) และผลลัพธ์ (Outcome) ตามที่ต้องการ
          หลักการเช่นที่กล่าวมานี้ เป็นเพียงแนวคิดในภาพกว้าง ในโลกของความเป็นจริงนั้น การจัดการเกี่ยวกับการศึกษาให้คนแต่ละกลุ่มมักมีข้อจำกัดและลักษณะเฉพาะที่ผิดแผกกันอย
ู่เสมอ มากบ้างน้อยบ้าง ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาสำหรับหลักสูตรหนึ่งๆ จึงจำเป็นต้องวิ เคราะห์เจาะลึกเป็นกรณีไป โดยเฉพาะการศึกษาในโรงเรียนทหารต่างๆ ซึ่งก็มีมากมายหลาย
รูปแบบ แตกต่างกันไปตามระดับและสาขาอาชีพของกลุ่มผู้เรียน การจัดการเรียนการสอนและ การพัฒนาคุณภาพโดยรวม มีความยุ่งยากซับซ้อนไม่น้อยไปกว่าการบริหารหลักสูตรในสถาบัน การศึกษาฝ่ายพลเรือนเลยยิ่งในระดับอุดมศึกษาด้วยแล้วคนทั่วไปคงนึกไม่ถึงว่าจะมีการเรียน การสอนกันมากมายหลายหลักสูตรในโรงเรียนนายร้อย นายเรือ และนายเรืออากาศบุคลากร หลัก ที่รับผิดชอบในการบริหารสถานศึกษาเหล่านี้ ส่วนใหญ่ก็เป็นศิษย์เก่านั่นแหละ อาจไปร่ำ เรียนใน ระดับปริญญาที่สูงขึ้นในต่างประเทศมาบ้าง แต่ก็มิได้มีประสบการณ์ตรงในการเป็น นักการศึกษาที่แท้กันสักเท่าใด นับเป็นข้อจำกัดสำคัญประการหนึ่งในการพัฒนาคุณภาพของ การศึกษาด้วยเช่นกัน จะโดยรู้ตัวหรือไม่ก็ตาม
         ในฐานะที่ผู้เขียนเป็นศิษย์เก่าคนหนึ่งของโรงเรียนนายเรือมีความสนใจในการพัฒนา การด้านการศึกษารวมทั้งความเป็นไปต่างๆ ในรั้วสามสมอตลอดมา เมื่อวันที่ ๑๔ พฤศจิกายน
๒๕๔๙ ได้มีโอกาสเข้าร่วมประชุมและเสวนาเกี่ยวกับแนวทางการพัฒนาการศึกษาโรงเรียน นายเรือในอีก ๑๐ ปีข้างหน้า รู้สึกยินดีและชื่นชมในความตื่นตัวของทางโรงเรียน โดยเฉพาะ ฝ่ายศึกษาที่ได้จัดกิจกรรมเช่นนี้ขึ้น รู้สึกชื่นใจมากขึ้นไปอีกที่ได้พบศิษย์เก่ารุ่นพี่ รุ่นครูมาร่วม งานนี้กันเป็นจำนวนมาก บางท่านอายุเจ็ดสิบกลางๆ เข้าไปแล้ว เช่น พลเรือเอก โกมุท กมล นาวิน อดีตรองผู้บัญชาการทหารเรือ พลเรือเอก ทรงสิทธิ์ กิตติพีรชล  อดีตรองผู้บัญชาการ
ทหารเรือ อีกท่านหนึ่งก็อยู่ในวัยราว ๗๓ ปี พลเรือเอก ไพบูลย์ นาคสกุล อดีตรองผู้บัญชาการ
กองเรือยุทธการ และประจำผู้บังคับบัญชา และ พลเรือเอก บุญปลอด มะม่วงแก้ว อดีตเสนาธิ การทหารเรือ ก็ล้วนอายุเกินเจ็ดสิบปี เช่นกัน นอกจากนี้ ก็ยังมีอดีตผู้บัญชาการโรงเรียนนาย เรืออีกราว ๔ - ๕ ท่าน และผู้ที่ครบเกษียณอายุไปหลายปีแล้วอีกจำนวนหนึ่ง ล้วนมีชั้นยศพล เรือเอกแทบทั้งสิ้น
         ปรากฎการณ์เช่นที่เล่ามานี้ส่อแสดงถึงความสำเร็จในการสร้างคนของโรงเรียนนาย เรือในอดีต พ้นรั้วสามสมอไปนานถึงสี่ห้าสิบปีแล้วก็ยังมีใจผูกพันห่วงใย ใคร่มีส่วนร่วมในการ สร้างความเจริญอย่างยั่งยืนให้กับสถาบันที่เคยให้ทุนชีวิตกับตนมา ก็ได้แต่แอบหวังอย่างไม่ ค่อยมั่นใจว่า อุดมการณ์อันทรงคุณค่าเช่นนี้จะยังไม่จางไปในสำนึกของศิษย์รุ่นหลังๆ ทั้งใน ปัจจุบันและอนาคตย้อนมาถึงคำถามที่ว่า คุณภาพการศึกษา มีที่มาจาก อะไร ถึงตรงนี้ก็คงได้
คำตอบค่อนข้างชัดเจนในระดับหนึ่งแล้วใช่ไหมครับ คือมาจากศักยภาพของหลายองค์ประกอบ เช่นหลักสูตรการศึกษาที่เหมาะสม การจัดการเรียนการสอนที่ดีของสถาบัน การมีครูผู้สอนที่มี ความรู้/ประสบการณ์สูง  และมีใจรักที่จะสอน เครื่องช่วยและสิ่งอำนวยความสะดวกทางการ ศึกษาที่ทันสมัยและพอเพียง สภาพแวดล้อมที่เกื้อกูลและส่วนที่สำคัญกว่าปัจจัยอื่นก็คือ ผู้เรียน ที่มีความพร้อมทั้งร่างกายและจิตใจ หากกลไกเหล่านี้มีความเข้มแข็งในตัวเอง และทำงาน ร่วมกันอย่างสอดประสานกลมกลืนแล้ว การศึกษาโดยรวมไม่ว่าในหลักสูตรใด ย่อมเป็นไป อย่างมีประสิทธิภาพ/ประสิทธิผลและคุณภาพสูงอย่างแน่นอน
   ย้อนกลับมาคุยกันถึงเรื่องการศึกษาในโรงเรียนนายเรือ ผู้เขียนนอกจากเคยมีส่วน เกี่ยวข้องในฐานะผู้เรียนรวม ๕ ปีเต็ม ในระหว่างปี พ.ศ.๒๕๑๑ - ๒๕๑๕ แล้ว ยังได้มีโอกาส รับราชการในตำแหน่งอาจารย์กองวิชาบริหารงานวิเคราะห์ รวมสองปีครึ่ง (พ.ศ.๒๕๒๕ - ๒๕๒๗) ตามที่ได้แสดงความจำนงด้วยการเสนอบันทึกส่วนตัวถึงกรมกำลังพลทหารเรือก่อน จบการศึกษาในหลักสูตรนายทหารชั้นต้นพรรคนาวินเมื่อกลางปี พ.ศ.๒๕๒๕ โดยได้รับแต่ง ตั้งให้เป็นผู้ช่วยเลขานุการคณะกรรมการปรับปรุงหลักสูตรในช่วงนั้น ใช้เวลารวมปีเศษก็แล้ว เสร็จ ได้ผลลัพธ์ที่แตกต่างจากหลักสูตรในอดีตมากพอสมควร เช่น การมีรหัสประจำวิชาเพื่อ บ่งบอกว่าเป็นวิชาอะไร เรียนชั้นใดเทอมใด และการกระจายภาระหน้าที่ในการบริหารจัดการ กลุ่มวิชาสาขาต่างๆ ไปยังกองวิชาที่ตั้งขึ้นรับผิดชอบ ทั้งในเรื่องการจัดตารางสอนการหาผู้ สอน รวมทั้งการดูแลและประสานงานอย่างใกล้ชิดกับครูอาจารย์เหล่านั้นด้วย ซึ่งก่อนหน้านั้น
ทุกเรื่องเช่นที่กล่าวรวมการอยู่ที่ฝ่ายศึกษาซึ่งมีบุคลากรไม่กี่คน ผู้ที่รับภาระหนักที่สุดคือประจำ
ฝ่ายศึกษาชั้นยศนาวาเอก แทบจะหัวหมุนอยู่คนเดียวกับเรื่องการจัดและเปลี่ยนตารางสอน การ หาครูผู้สอน รวมทั้งการสอบและการประเมินผลของนักเรียนทุกพรรค - เหล่า