ภาพโรงพยาบาลทหารเรือแห่งแรก พ.ศ.๒๔๙๓ ตั้งอยู่ ณ วัดระฆังโฆสิตารามในปัจจุบัน

 

          การแพทย์ทหารเรือก่อกำเนิดขึ้นตั้งแต่เมื่อใดไม่มีใครทราบแน่ชัด เพราะยังไม่พบหลักฐานการก่อตั้ง แต่สันนิษฐานว่าเริ่มพร้อมกับการทหารเรือไทยซึ่งจัดตั้งขึ้นเมื่อ พุทธศักราช ๒๓๙๔ ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นผู้บัญชาการทหารเรือ เนื่องจากเชื่อกันว่าทหารต้องมีแพทย์คอยช่วยเหลือรักษาพยาบาล แต่การแพทย์ทหารคงยังไม่ได้รับการยกย่อง ไม่มีบทบาทสำคัญ และยังไม่เป็นหน่วยแพทย์ชัดเจน

          ภายหลังกรมพระราชวังบวรสถานมงคลทิวงคตไปแล้ว ได้มีการจัดระเบียบการปกครองบังคับบัญชากองทหารเสียใหม่ เพราะเดิมระเบียบแบบแผนของกรมกองทหารต่าง ๆ ไม่เหมือนกัน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงมีพระราชดำริปรับปรุงการทหารใหม่ และทรงสถาปนาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ ให้ดำรงตำแหน่งผู้บังคับบัญชาการทั่วไปในกรมทหาร (Commander in – Chief) ตามแบบโบราณราชประเพณี พร้อมกับประกาศจัดการทหาร เมื่อวันที่ ๘ เมษายน ๒๔๓๐ โดยจัดตั้ง “กรมยุทธนาธิการ” ซึ่งประกอบด้วย “กรมทหารบก” และ “กรมทหารเรือ”


          ต่อมาได้มีพระราชบัญญัติจัดการกรมยุทธนาธิการ พุทธศักราช ๒๔๓๓ เมื่อวันที่ ๑ เมษายน ๒๔๓๓ ยกเลิกประกาศจัดการทหารเมื่อ พุทธศักราช ๒๔๓๐ และเปลี่ยนจากกรมยุทธนาธิการเป็น “กระทรวงยุทธนาธิการ” โดยแบ่งเป็นสองกรมคือ กรมทหารบกและกรมทหารเรือ และได้มีการสถาปนาหน่วยแพทย์เป็นทางการขึ้น ทำให้การแพทย์ทหารเรือมีลักษณะเป็นหน่วยแพทย์ชัดเจนเป็นครั้งแรกตั้งแต่นั้นมา โดยมีอัตราในโรงพยาบาลทหารเรือดังนี้ สารวัตร ๑ รองสารวัตร ๑ นายแพทย์ ๑ ผู้ช่วยนายแพทย์ ๑ นายสิบพยาบาล ๑ นายสิบภัณฑกิจ ๑ และมีประกาศแต่งตั้งข้าราชการเมื่อวันที่ ๓๑ กรกฎาคม ๒๔๓๓ (ร.ศ.๑๐๙) ให้ นายทั่งเป็นสารวัตรใหญ่โรงพยาบาลทหารเรือ (ยศนายร้อยเอก) นายเหลี่ยมเป็นรองสาวัตรใหญ่ นายฟักเป็นนายแพทย์ และนายเวกเป็นผู้ช่วยนายแพทย์ ส่วนตำแหน่งนายแพทย์ใหญ่ยังว่างอยู่ จากลักษณะการประกาศดังกล่าวสันนิษฐานว่า หน่วยแพทย์ทหารเรือในขั้นเริ่มแรกมีชื่อว่า “โรงพยาบาลทหารเรือ” เป็นโรงพยาบาลมีที่ตั้งอยู่ ณ วัดระฆังโฆสิตาราม ตำบลวังหลัง จังหวัดธนบุรี ส่วนที่บัญชาการทหารเรือตั้งอยู่ในบริเวณมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์