มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน

 

การกำหนดมาตรฐานคุณภาพแหล่งน้ำ

          มาตรา 32 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.. 2535 บัญญัติให้คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ กำหนดมาตรฐานคุณภาพสิ่งแวดล้อมเพื่อเป็นเป้าหมายในการรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม ซึ่งมาตรฐานคุณภาพสิ่งแวดล้อม นี้จะต้องอาศัยหลักวิชาการ และหลักการทางวิทยาศาสตร์เป็นพื้นฐานโดยจะต้องคำนึงถึงความเป็นไปได้ในเชิงเศรษฐกิจ สังคม และเทตโนโลยีที่ เกี่ยวข้อง

มาตรฐานคุณภาพแหล่งน้ำเป็นมาตรฐานคุณภาพสิ่งแวดล้อมชนิดหนึ่ง มีวัตถุประสงค์

1) เพื่อควบคุมและรักษาคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำให้เหมาะสมกับการใช้ประโยชน์และมีความปลอดภัยต่อสุขภาพอนามัยของประชาชน
2) เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากร และสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ
          กองจัดการคุณภาพน้ำ กรมควบคุมมลพิษ ได้นำเสนอมาตรฐานคุณภาพแหล่ง น้ำ 2 ฉบับ คือ มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน และมาตรฐานคุณภาพน้ำทะเลชายฝั่ง ต่อคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ซึ่ง ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี ในฐานะประธานคณะกรรมการ สิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ได้ลงนามเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2537
          หลักการสำคัญในการกำหนดมาตรฐานคุณภาพแหล่งน้ำ ได้แก่ การกำหนดค่ามาตรฐานเพื่อรักษาคุณภาพน้ำให้เหมาะสมกับการใช้ประโยชน์การจัดแบ่งลักษณะการใช้ประโยชน์ของแหล่งน้ำ และการกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการตรวจสอบคุณภาพน้ำ


หลักเกณฑ์ในการพิจารณากำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำ
          ค่ามาตรฐานคุณภาพน้ำที่ได้จัดทำขึ้น มีหลักเกณฑ์ที่สำคัญดังนี้
1) ความเหมาะสมต่อการนำมาใช้ประโยชน์ในกิจกรรมต่อละประเภทในกรณีที่แหล่งน้ำนั้นมีการใช้ประโยชน์หลายด้าน (Multi Purposes) โดยคำนึงถึงการใช้ประโยชน์หลักเป็นสำคัญ ทั้งนี้ ระดับมาตรฐานจะไม่ขัดแย้งต่อการใช้ประโยชน์หลายด้านพร้อมกัน
2) สถานการณ์คุณภาพน้ำในแหล่งน้ำหลักของประเทศและแนวโน้มของคุณภาพน้ำที่อาจมีการเปลี่ยนแปลงเนื่องจาการพัฒนาด้านต่าง ๆ ในอนาคต
3) คำนึงถึงสุขภาพและความปลอดภัยของชีวิตมนุษย์และสัตว์น้ำส่วนใหญ่
4) ความรู้สึกพึงพอใจในการยอมรับระดับคุณภาพน้ำในเขตต่าง ๆ ของประชาชนในพื้นที่ลุ่มน้ำหลักและของประชาชนส่วนใหญ่

อย่างไรก็ตาม การปรับปรุงค่ามาตรฐานในอนาคต จำเป็นจะต้องพิจารณาถึงความเหมาะสมของระดับการลงทุนและภาวะทางเศรษฐกิจในพื้นที่ลุ่มน้ำ ที่อยู่ในแผนการพัฒนาตลอดจนความเป็นไปได้ในเทคโนโลยีในการบำบัดของเสียและสารพิษจากแหล่งกำเนิดของเสีย ซึ่งได้แก่ กิจกรรมที่เกิดขึ้นจากการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจและ สังคมด้วย


วัตถุประสงค์ในการกำหนดมาตรฐานคุณภาพแหล่งน้ำ
          เพื่อเป็นแนวทางการรักษาคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำที่คงสภาพดีเหมาะสมต่อการใข้ประโยชน์ด้านต่าง ๆ และฟื้นฟูคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำที่เสื่อมโทรม หรือมีแนวโน้มของการเสื่อมโทรมให้มีสภาพที่ดีขึ้น


เป้าหมายในการกำหนดมาตรฐานคุณภาพแหล่งน้ำผิวดิน
1) เพื่อให้มีการจัดทำแบ่งประเภทแหล่งน้ำโดยมีมาตรฐานระดับที่เหมาะสมและสอดคล้องกับการใช้ประโยชน์ของแหล่งน้ำ
2) เพื่อให้มีมาตรฐานคุณภาพน้ำและวิธีการตรวจสอบที่เป็นหลักสำหรับการวางโครงการต่าง ๆ ที่ต้องคำนึงถึงแหล่งน้ำเป็นสำคัญ
3) เพื่อรักษาคุณภาพแหล่งน้ำตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นต้นน้ำลำธารให้ปราศจากการปนเปื้อนจากกิจกรรมใด ๆ ทั้งสิ้น



แหล่งน้ำผิวดินได้แบ่งการใช้ประโยชน์ออกเป็น 5 ประเภท ดังนี้

ประเภทที่ 1

ได้แก่แหล่งน้ำที่คุณภาพน้ำมีสภาพตามธรรมชาติโดยปราศจากน้ำทิ้งจากกิจกรรมทุกประเภทและสามารถเป็นประโยชน์เพื่อ
(1) การอุปโภคและบริโภคโดยต้องผ่านการฆ่าเชื้อโรคตามปกติก่อน
(2) การขยายพันธุ์ตามธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตระดับพื้นฐาน
(3) การอนุรักษ์ระบบนิเวศน์ของแหล่งน้ำ

ประเภทที่ 2

ได้แก่ แหล่งน้ำที่ได้รับน้ำทิ้งจากกิจกรรมบางประเภท และสามารถเป็นประโยชน์เพื่อ
(1) การอุปโภคและบริโภคโดยต้องผ่านการฆ่าเชื้อโรคตามปกติและผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพน้ำทั่วไปก่อน
(2) การอนุรักษ์สัตว์น้ำ
(3) การประมง
(4) การว่ายน้ำและกีฬาทางน้ำ

ประเภทที่ 3

ได้แก่ แหล่งน้ำที่ได้รับน้ำทิ้งจากกิจกรรมบางประเภท และสามารถเป็นประโยชน์เพื่อ
(1) การอุปโภคและบริโภคโดยต้องผ่านการฆ่าเชื้อโรคตามปกติและผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพน้ำทั่วไปก่อน
(2) การเกษตร

ประเภทที่ 4

ได้แก่ แหล่งน้ำที่ได้รับน้ำทิ้งจากกิจกรรมบางประเภท และสามารถเป็นประโยชน์เพื่อ
(1) การอุปโภคและบริโภคโดยต้องผ่านการฆ่าเชื้อโรคตามปกติและผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพน้ำเป็นพิเศษก่อน
(2) การอุตสาหกรรม

ประเภทที่ 5

ได้แก่ แหล่งน้ำที่ได้รับน้ำทิ้งจากกิจกรรมบางประเภท และสามารถเป็นประโยชน์เพื่อการคมนาคม



มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน

ดัชนีคุณภาพน้ำ1/

หน่วย

ค่าทางสถิติ

เกณฑ์กำหนดสูงสุด2/ ตามการแบ่ง
ประเภทคุณภาพน้ำตามการใช้ประโยชน์

วิธีการตรวจสอบ

ประเภท1

ประเภท 2

ประเภท 3

ประเภท 4

ประเภท5

1.สี กลิ่นและรส (Colour,Odour and Taste)

-

-

’

’

’

-

-

2.อุณหภูมิ (Temperature)

o

-

’

’

’

-

เครื่องวัดอุณหภูมิ (Thermometer) วัดขณะทำการเก็บตัวอย่าง

3.ความเป็นกรดและด่าง (pH)

-

-

5-9

5-9

5-9

-

เครื่องวัดความเป็นกรดและด่างของน้ำ (pH meter)ตามวิธีหาค่าแบบ Electrometric

4.ออกซิเจนละลาย (DO)2/

มก./.

P20

6.0

4.0

2.0

-

Azide Modification

5.บีโอดี (BOD)

มก./.

P80

1.5

2.0

4.0

-

Azide Modificationที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียสเป็นเวลา 5 วันติดต่อกัน

6.แบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มทั้งหมด(Total Coliform Bacteria)

เอ็ม.พี.เอ็น/100 มล.

P80

5,000

20,000

-

-

Multiple Tube Fermentation Technique

7.แบคทีเรียกลุ่มฟีคอลโคลิฟอร์ม  (Fecal Coliform Bateria)

เอ็ม.พี.เอ็น/100 มล.

P80

1,000

4,000

-

-

Multiple Tube Fermentation Technique

8.ไนเตรต (NO3)ในหน่วยไนโตรเจน

มก./.

-

5.0

-

Cadmium Reduction

9.แอมโมเนีย (NH3)ในหน่วยไนโตรเจน

มก./.

-

0.5

-

Distillation Nesslerization

10.ฟีนอล (Phenols)

มก./.

-

0.005

-

Distillation,4-Amino antipyrene

11.ทองแดง (Cu)

มก./.

-

0.1

-

Atomic Absorption -Direct Aspiration

12.นิคเกิล (Ni )

มก./.

-

0.1

-

Atomic Absorption -Direct Aspiration

13.แมงกานีส (Mn)

มก./.

-

1.0

-

Atomic Absorption -Direct Aspiration

14.สังกะสี (Zn)

มก./.

-

1.0

-

Atomic Absorption -Direct Aspiration

15.แคดเมียม (Cd)

มก./.

-

0.005*
0.05**

-

Atomic Absorption -Direct Aspiration

16.โครเมียมชนิดเฮ๊กซาวาเล้นท์
(Cr Hexavalent)

มก./.

-

0.05

-

Atomic Absorption -Direct Aspiration

17.ตะกั่ว (Pb)

มก./.

-

0.05

-

Atomic Absorption -Direct Aspiration

18.ปรอททั้งหมด (Total Hg)

มก./.

-

0.002

-

Atomic Absorption-Cold Vapour Technique

19.สารหนู (As)

มก./.

-

0.01

-

Atomic Absorption-Gaseous Hydride

20.ไซยาไนด์ (Cyanide)

มก./.

-

0.005

-

Pyridine-Barbituric Acid

21.กัมมันตภาพรังสี (Radioactivity)
-ค่ารังสีแอลฟา(Alpha)
-ค่ารังสีเบตา(Beta)


เบคเคอเรล/.
เบคเคอเรล/.


-
-




0.1
1.0


-
-

Low Background Proportional Counter

22.สารฆ่าศัตรูพืชและสัตว์ชนิด
ที่มีคลอรีนทั้งหมด (Total Organochlorine Pesticides)

มก./.

-

0.05

-

Gas-Chromatography

23.ดีดีที (DDT)

ไมโครกรัม/.

-

1.0

-

Gas-Chromatography

24.บีเอชซีชนิดแอลฟ่า (Alpha-BHC)

ไมโครกรัม/.

-

0.02

-

Gas-Chromatography

25.ดิลดริน (Dieldrin)

ไมโครกรัม/.

-

0.1

-

Gas-Chromatography

26.อัลดริน (Aldrin)

ไมโครกรัม/.

-

0.1

-

Gas-Chromatography

27.เฮปตาคลอร์และเฮปตาคลออีปอกไซ (Heptachor & Heptachlorepoxide)ด์

ไมโครกรัม/.

-

0.2

-

Gas-Chromatography

28.เอนดริน (Endrin)

ไมโครกรัม/.

-

ไม่สามารถตรวจพบได้ตามวิธีการตรวจสอบที่กำหนด

-

Gas-Chromatography

 

หมายเหตุ

1/

กำหนดค่ามาตรฐานเฉพาะในแหล่งน้ำประเภทที่ 2-4 สำหรับแหล่งน้ำประเภทที่ 1 ให้เป็นไปตามธรรมชาติ และแหล่งน้ำประเภทที่ 5 ไม่กำหนดค่า

 

 

2/

ค่า DO เป็นเกณฑ์มาตรฐานต่ำสุด

 

 

เป็นไปตามธรรมชาติ

 

 

ธ่

อุณหภูมิของน้ำจะต้องไม่สูงกว่าอุณหภูมิตามธรรมชาติเกิน 3 องศาเซลเซียส

 

 

*

น้ำที่มีความกระด้างในรูปของ CaCO3 ไม่เกินกว่า 100 มิลลิกรัมต่อลิตร

 

 

**

น้ำที่มีความกระด้างในรูปของ CaCO3 เกินกว่า 100 มิลลิกรัมต่อลิตร

 

 

o

องศาเซลเซียส

 

 

P 20

ค่าเปอร์เซ็นไทล์ที่ 20 จากจำนวนตัวอย่างน้ำทั้งหมดที่เก็บมาตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง

 

 

P 80

ค่าเปอร์เซ็นไทล์ที่ 80 จากจำนวนตัวอย่างน้ำทั้งหมดที่เก็บมาตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง

 

 

มก./.

มิลลิกรัมต่อลิตร

 

 

MPN

เอ็ม.พี.เอ็น หรือ Most Probable Number

 

 

 

วิธีการตรวจสอบเป็นไปตามวิธีการมาตรฐานสำหรับการวิเคราะห์น้ำและน้ำเสีย Standard Methods for Examination of Water and Wastewater ซึ่ง APHA : American Public Health Association ,AWWA : American Water Works Association และ WPCF : Water Pollution Control Federation ของสหรัฐอเมริกา ร่วมกันกำหนด

 

แหล่งที่มา:

ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (.. 2537) ออกตามความในพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.. 2535 เรื่อง กำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน ตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 111 ตอนที่ 16 ง ลงวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2537

 

 

กำหนดประเภทของแหล่งน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยา

เขตควบคุมมาตรฐานคุณภาพน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยา  (กิโลเมตร จากปากแม่น้ำ)

ประเภทคุณภาพของแหล่งน้ำ (ตามมาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน)

ช่วงที่ 1 จากองค์พระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการถึงศาลากลางจังหวัดนนทบุรีหลังเก่า (กิโลเมตรที่ 7 ถึง 62)
ช่วงที่ 2 จากศาลากลางจังหวัดนนทบุรีหลังเก่า ถึงป้อมเพชรจังหวัดพระนครศรีอยุธยา (กิโลเมตรที่ 62 ถึง 142)
ช่วงที่ 3 จากป้อมเพชร จังหวัดรพระนครศรีอยุธยา ถึงจุดเริ่มต้นของแม่น้ำเจ้าพระยาจังหวัดนครสวรรค์ (กิโลเมตรที่142 ถึง 379)

4
3
2

แหล่งที่มา:

ประกาศกรมควบคุมมลพิษ เรื่องกำหนดประเภทของแหล่งน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยา ตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนที่ 62 ง ลงวันที่ 4 สิงหาคม 2537